Урьдчилсан мэдээ > Улирлын төлөв

Улирлын төлөв

Шинэчлэгдсэн: 2020-10-19 18:31:22

2020-2021 оны хүйтэн улирлын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Хүйтэн улирлын уур амьсгалын тойм

1981-2010 оны дунджаар (ОЖД) X сард агаарын дундаж температур нутгийн баруун ба хойд хэсгээр 2-10 градус хүйтэн, бусад нутгаар 1 градус хүйтнээс 4 градус дулаан байдаг. XI сард Дархадын хотгор, томоохон голуудын хөндийгөөр 12-20 градус, бусад нутгаар 8-12 градус хүйтэн байдаг. XII-I сард хүйтэрч Дархадын хотгор, томоохон голуудын хөндийгөөр 24-30 градус, бусад нутгаар 16-24 градус хүйтэн байдаг. II сард нутгийн Дархадын хотгор, томоохон голуудын хөндийгөөр 22-30 градус, бусад нутгаар 12-22 градус хүйтэн байдаг.

ОЖД-р X сард уулархаг нутгаар 9-15мм, бусад нутгаар 6-9мм хур тунадас ордог байна. XI сараас эрс багасаж нутгийн хойд хэсгээр 4-10мм, бусад нутгаар 1-4мм хүртэл хур тунадас ордог. Харин XII-II сард уулархаг нутгаар 2-8мм, бусад нутгаар 2мм хүртэл цас ордог байна.

2020-2021 оны хүйтэн улирлын цаг агаарын урьдчилсан төлөв

Аравдугаар сард. 2020 оны 10 дугаар сард агаарын дундаж температур болон хур тунадас нийт нутгаар дунджийн орчим байх төлөвтэй (зураг 2,3).

Арван нэгдүгээр сард. 2020 оны 11 дүгээр сард агаарын дундаж температур ихэнх нутгаар ОЖД-аас хүйтэн, зөвхөн нутгийн зүүн өмнөд хэсгээр ОЖД-ийн орчим байх төлөвтэй байна. Хур тунадас нутгийн баруун хагас болон баруун хойд хэсгээр ОЖД-аас ахиу, бусад нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй (зураг 4,5).

Арванхоёрдугаар сард. 2020 оны 12 дугаар сард агаарын дундаж температур нийт нутгаар дунджийн орчим байх ба хур тунадас  мөн нийт нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй (зураг 6,7).

Нэгдүгээр сард. 2021 оны 1 дүгээр сард агаарын дундаж температур нийт нутгаар дунджийн орчим байх ба хур тунадас  мөн нийт нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй (зураг 8,9).

Хоёрдугаар сард. 2021 оны 2 дугаар сард агаарын дундаж температур нийт нутгаар дунджийн орчим байх ба хур тунадас  мөн нийт нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй (зураг 10,11).

Цас ихтэй жилүүдийн хүйтэн улирлын уур амьсгалын онцлог

1981 – 2019 оны хоорондох цаг уурын тулгуур 40 өртөөний тогтвортой цасан бүрхүүл тогтох хугацааг өргөргөөс нь хамааруулан зураг (1а)–д,  цас ихтэй хүйтэн өвөл, цас ихтэй дулаан өвлийн агаарын температур, цасны зузааны хазайцын явцыг зураг (1б)–д тус тус үзүүлэв.

Зураг 1. a) Цасан бүрхүүл тогтвортой тогтох хугацаа, (өдөр). б) Хүйтэн улирлын (X-III) цас ихтэй дулаан (улаан шугам),

цас ихтэй хүйтэн өвлийн (хөх шугам) агаарын температур (°C), цасны зузааны (см) хазайц (1981-2019).

Зураг 1а–аас харахад манай орны хойд нутгаар (> 47.5°N) X сарын сүүлээс эхлэн цасан бүрхүүл тогтдог бол нутгийн өмнөд хэсгээр (< 45.0°N) XII сарын эхээр тогтдог байна. 1981–2019 оны хүйтэн улирлын (X–III сарын) цасны зузааны мэдээг байгалын ортигналь функцээр задлан шинжлэхэд 1 дүгээр эрэмбийн коэффициентийн (РСА1) их утгуудад их цастай жил тохиолдож байсан ба РСА1–ийн утгуудыг эрэмбэлэн цас ихтэй жилүүдийг түүвэрлэн авч хүйтэн улирлын агаарын температурын хазайцыг тооцон гаргахад  1981–2019 оны хооронд нийт 7 жилд (1983–1985, 1987–1988, 2009–2013) цас ихтэй хүйтэн өвөл (ОЖД–аас хүйтэн), харин нийт 5 жилд (1982–1983, 1992–1994, 1996–1997, 2001–2002) цас ихтэй дулаан өвөл (ОЖД–аас дулаан) тус тус тохиолдсон байна. Цас ихтэй дулаан жилүүдэд агаарын температур дунджаар ОЖД (1981–2010)–ийн орчим буюу 1–2°C дулаан байхад цас ихтэй хүйтэн жилүүдэд агаарын температур дунджаар ОЖД–аас 1–3°C хүйтэн байна (Зураг 1б).

2020 – 2021 оны өвөл хаврын бэлчээрийн даац

Гол мөрний мөсний үзэгдлийн прогноз

Монгол орны нийт гол мөрөнд 10 дугаар сарын дунд үе ба 11 дүгээр сарын эхээр мөсний үзэгдэл ажиглагдаж эхлэх ба 11 дүгээр сарын 10–20-ны хооронд битүү мөсөн бүрхүүл тогтдог.  Харин энэ жилийн хувьд битүү мөсөн бүрхүүл тогтох хугацаа олон жилийн дундажтай харьцуулахад Сэлэнгэ мөрний нийт уртын дагууд, Хөвсгөлийн уулсаас эхтэй Дэлгэрмөрөн, Эг, Бүгсий, Шишхэд голын дунд болон адгаар 5–15 хоногоор хожуу ажиглагдах төлөвтэй байна. Намрын мөсний үзэгдэл эхлэх хугацааны хувьд олон жилийн дунджийн орчим буюу дунджаас 5–10 хоногоор хожуу ажиглагдах төлөвтэй байна. Тухайлбал Сэлэнгэ мөрний адаг, Хөвсгөлийн уулсаас эх авах Дэлгэрмөрөн, Эг, Үүр голын дунд болон адгаар намрын мөсний үзэгдэл хожуу ажиглагдах төлөвтэй байна.

Зарим гол мөрний намрын мөсний үзэгдэл эхлэх, мөсөн бүрхүүл тогтох хугацааг хүснэгт 1-д үзүүлэв.

ЗӨВЛӨМЖ

Агаарын температур: 10 дугаар сард Монгол орны нутгийн зүүн хойд талаар, 11 болон 12 дугаар сард Их нууруудын хотгор, Хөвсгөл, Хангайн уулсаар болон Хэнтэйн нуруугаар олон жилийн дунджаас хүйтэн байх магадлалтай байна.

Хур тунадас: 10 дугаар сард говийн аймгуудын ихэнх нутгаар, 11 дүгээр сард Алтай, Хангайн нуруугаар, 1 дүгээр сард Хэнтэйн уулсаар, 2 сард нутгийн баруун хойд талаар ахиу цас орох төлөвтэй байна.

Нийт нутгийн 50 орчим хувьд бэлчээрийн даац хэтэрсэн байгаа учир тэдгээр аймаг, сумдын нутагт өвс хадлан бэлтгэх, нэмэгдэл тэжээл нөөцлөх, отор нүүдэл хийх, малын тоог бууруулах зэргээр арга хэмжээ авч ажиллах нь зүйтэй.

Ихэнх гол мөрөнд битүү мөсөн бүрхүүл 11 дүгээр сарын сүүлийн 10 хоногт  тогтох төлөвтэй байгаа хэдий ч энэ жил гол мөрөн, нуурын мөсний зузааны даац хүн, мал, машин техник явахад аюулгүйн хэмжээнд хүрч чадахгүй гэдгийг анхаарч, мөс цөмрөх аюулаас болгоомжлохыг  ард иргэдэд сануулж байна.

Урьдчилан мэдээлэл товчоо