Урьдчилсан мэдээ > Сарын төлөв

Сарын төлөв

Шинэчлэгдсэн: 2020-10-19 20:35:07

2020 ОНЫ 9 ДҮГЭЭР САРЫН ЦАГ АГААРЫН УРЬДЧИЛСАН МЭДЭЭ

Хөвсгөл аймгийн нутгаар. Энэ сард агаарын дундаж температур болон хур тунадас нийт нутгаар ОЖД–ийн орчим байна (Зураг 7, 8).

Агаарын температур, хур тунадасны явцыг (Зураг 10)–д харуулав. Нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн эх, гуравдугаар арав хоногийн дунд үеэр агаарын температур өмнөх үеэсээ 3–50С–аар хүйтэрч, агаар болон хөрсөн дээр цочир хүйтэрч болзошгүй байна.

Нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн эхээр ихэнх нутгаар хур тунадас, уулархаг нутгаар нойтон цас орох төлөвтэй байна.

Салхи ихэнх хугацаанд 5–10м/с, нэг, хоёр, гуравдугаар арав хоногийн эхээр  зарим үед 14–16м/с хүртэл ширүүснэ.

ТАНЫ АНХААРАЛД

Дэлхийн цаг уурын байгууллагаас тогтоосноор олон жилийн дундаж (ОЖД) утга гэдэг нь 1981–2010 оны хоорондох тухайн цаг уурын хэмжигдэхүүний дундаж утгыг авч үздэг.

  • Баруун (Баян-Өлгий, Увс, Ховд, Завхан, Говь-Алтай, Баянхонгор)
  • Төв (Архангай, Өвөрхангай, Хөвсгөл, Булган, Сэлэнгэ, Орхон, Дархан-Уул, Төв)
  • Зүүн (Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар)
  • Говь (Дундговь, Өмнөговь, Дорноговь, Говь-Сүмбэр)

Цаг агаарын үзэгдэл нутгийн 30 хувиас хэтрэхгүйгээр зурвас газраар ажиглагдах тохиолдолд "зарим газраар", 30–70 хувьд "ихэнх нутгаар", 70 хувиас дээш нутгийг хамрах тохиолдолд "нийт нутгаар" гэсэн нэр томьёо хэрэглэдэг. Дулааны улиралд агаарт болон хөрсний гадарга дээр температур 00–аас бага болж хүйтрэхийг "цочир хүйтрэл" гэнэ.

Уур амьсгалын тойм

Есдүгээр сард агаарын температурын ОЖД нь аймгийн нутгийн төв, зүүн өмнөд хэсгээр 8–130С дулаан, бусад нутгаар 40С хүйтнээс 60С дулаан байдаг байна (Зурaг 1).

Гэвч 1970, 1985, 2011 онд ихэнх нутгаар, 1992, 1994 онд нутгийн баруун хэсгээр 1.5–3.50С -аар хүйтэн байсан бол 1966, 1973, 1977, 1978, 1988, 2019 онд ихэнх нутгаар олон жилийн дунджаас 1.5–2.50С-аар, 1998, 2000-2002, 2007, 2019 онд 2.5–5.70С-р дулаан байжээ. Зарим жилд агаарын үнэмлэхүй их температур зүүн ба говийн нутгаар 30–350С, бусад нутгаар 24–290С хүрч дулаардаг бол үнэмлэхүй бага температур говийн нутгаар 4–90С, бусад нутгаар 8-140С хүрч хүйтэрдэг байна (Зурaг 2).   

Хур тунадасны хувьд ОЖД–аар аймгийн нутгийн хойд болон зүүн хойд хагаст 30–35мм, бусад нутгаар 11–29мм ордог байна (Зурaг 3).

Гэвч зарим жил үүнээс нилээд хэлбэлзэлтэй байдаг. Тухайлбал: 1973, 1975, 1984, 1987, 1991, 1994, 1999 онд ихэнх нутгаар, 2010 онд говийн нутгаар  олон жилийн дунджаас их хур тунадас орсон бол 1965-1967, 1978,1980, 1995, 1996, 2000, 2002, 2006, 2019 онд харьцангуй бага хур тунадас орж байжээ (Зурaг 4).

1981–2019 оны наймдугаар сард хамгийн эрт тохиолдсон цочир хүйтрэлтийн хугацаа болон цочир хүйтрэлт ажиглагдах дундаж хугацааг (Зураг 5а, 5б)-д тус тус харуулав. Зургаас харахад хамгийн эрт тохиолдсон цочир хүйтрэлт 9 дүгээр сарын 1–нд Хөвсгөл, Дархан, Баянхонгор аймгуудад ажиглагдсан байна. Харин олон жилийн дунджаар Алтай, Хангайн уулархаг нутагт 9–р сарын 17–ноос эхэлдэг.

1981–2019 оны 9-р сард эрт орсон нойтон цасны хугацааг (Зураг 6а)–д үзүүллээ. Зургаас харахад анхны нойтон цас Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутгаар 9 дүгээр сарын 1–нд, Их нууруудын хотгор болон говийн бүс нутгаар 15–28–нд, бусад нутгаар 5–10–нд анхны нойтон цас орж байжээ.

1981–2019 оны 9–р сард орсон нойтон цасны дундаж хугацааг (Зураг 6б)–д үзүүллээ. Зургаас харахад нойтон цас Алтай, Хангай, Хөвсгөл, Хэнтийн уулархаг нутгаар 9 дүгээр сарын 16-22–нд, Их нууруудын хотгор болон говийн бүс нутгаар 20–30–нд, бусад нутгаар 20–25–нд  нойтон цас ордог байна.

ЗӨВЛӨМЖ

Манай орны нутгаар ОЖД-аар 9 дүгээр сарын дундаас эхлэн цочир хүйтрэлт тохиолддог бөгөөд далайн түвшнээс 2000м буюу түүнээс дээш өндөр өргөгдсөн нутагт 9 дүгээр сарын 15–18–ны хооронд, 1000м–ээс дээших нутагт 9 дүгээр сарын 23–26–ны хооронд цочир хүйтрэл эхэлдэг. Гэвч зарим жилүүдэд уулархаг нутгаар 1–3–ны хооронд, газар тариалангийн бүс нутгаар 3–7–ны хооронд цочир хүйтрэлт болсон байна.

Мөн 9 дүгээр сард нойтон цас орох хугацаа ОЖД-аар уулархаг нутгаар 15-20-ны хооронд, ойт хээрийн бүсэд 21-24-ний хооронд нойтон цас ордог байна. Гэвч зарим жилүүдэд уулархаг нутгаар 1-5-ны хооронд, ойт хээрийн бүсэд 4-9-ний хооронд нойтон цас орж байсан байна.

2020 оны 8 дугаар сарын 20-ны байдлаар газар тариалан бүхий нутгаар улаан буудай ихэнх газарт сүүн бололтоос бүрэн бололтын үе шатанд байгаа ба ургалтын байдал сайн, төмс цэцэглэлтээс ишний гулжийлт үе шатанд байгаа ба ургалтын байдал мөн сайн байна (http://www.tsag-agaar.mn/).

Мөн Зуншлагын байдал 8 дугаар сарын 20-ны байдлаар нийт нутгийн 50 гаруй хувьд сайн, 30 орчим хувьд дунд, 20 орчим хувьд нь муу байна (http://www.tsag-agaar.mn/).

2020 оны 9 дүгээр сар урьдчилсан төлөвөөр Монгол орны нутгийн өмнөд хэсэг буюу Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Дундговь, Сүхбаатарын өмнөд хэсгээр, Өмнөговь, Дорноговийн ихэнх нутгаар ОЖД-аас дулаан бусад нутгаар дунджийн орчим байна. Харин хур тунадасны хувьд Дорноговийн ихэнх нутаг, Өмнөговийн зүүн, Сүхбаатарын өмнөд хэсгээр ОЖД-аас ахиу бусад нутгаар дунджийн орчим хур тунадас орох төлөвтэй байна.

Мөн 2020 оны 9 дугаар сарын 2-5-нд уулархаг нутгаар, 11-13-нд ихэнх нутгаар агаарын температур өмнөх үеэсээ 3 – 50С – аар хүйтэрч, агаар болон хөрсөн дээр цочир хүйтэрч болзошгүйг ард иргэд болон хүнсний ногооны тариалан эрхлэгчидэд анхааруулж байна.

УРЬДЧИЛАН МЭДЭЭЛЭХ ТОВЧОО   2020-08-27